پلاستیک ها موادی پایدار بوده که طی مدت زمان و سالیان دراز در محیط زیست باقی میمانند. از طرف دیگر یکی از پر استفاده ترین مواد مورد استفاده در انواع ظروف یکبار مصرف مواد پلاستیکی میباشد. به همین دلیل روزانه این مواد با حجم بسیار بالا به محیط منتشر میشوند. با این حال پلاستیک ها توانایی استفاده محدد را دارند. به همین دلیل اهمیت بازیافت پلاستیک از این نظر بسیار فراوان میباشد.
البته در برخی از انواع پلاستیک ها به خصوص در دسته بندی ترموستها ، پلاستیکهای تولیدی عملاً خیر قابل بازیافت میباشند. اما با این حال این مواد در بسیاری از موارد سمی بوده و کاربردی تحت عنوان استفاده به صورت یکبارمصرف ندارد. از این جهت مقدار تولید آنها به نسبت دیگر پلاستیکها بسیار اندک است.
برخلاف این مورد ، مواد پلاستیکی ترموپلاست اغلب توانایی بازیافت را دارند. به خصوص برخی از گرد پلاستیکهای پلی اتیلن که علاوه بر بازیافت مناسب و هزینه اندک جهت تولید و بازیافت آن ، از غیر سمی بوده و میتوان از آن به صورت فود گرید استفاده کرد.
این مواد به دلیل کاربرد وسیع چه قبل و چه بعد از بازیافت جهت استفاده یکی از بهترین مواد شناخته شده میباشند. با این حال در کل عملیات بازیافت پلاستیک از نظر کاهش آلودگی های محیطی بسیار با اهمیت است. در این مطلب به برسی اهمیت عملیات بازیاافت پلاستیک برای محیط زیست و کاهش آلودگی آن توسط این مواد توضیحاتی داده میشود. پیش از شروع بهتر است با این فرآیند بیشتر آشنا شوید.
این عملیات شامل فرآیندی است که طی آن این مواد مورد استفاده قرار گرفته دوباره به چرخه استفاده برگشت داده شود. به طور کلی یافت پلاستیک، با هدف تولید گرانول از مواد بازیافتی و ایجاد ارزش افزوده با تولید محصولات پلاستیکی مختلف انجام می شود. همان طور که گفته شد به غیر از مواد ترموست و برخی دیگر پلاستیکهای دسته بندی ترموپلاستها معمولا پلاستیکها قابلیت بازیافت دارند. این مواد روش های خاصی برای بازیافت دارند. به طور کلی به دلیل تشابه بسیار در زمینه مواد تشکیل دهنده و وجود برخی از محدودیت ها در زمان عملیات بازیافتی ، برخی از پلاستیک ها را با یکدیگر بازیافت میکنند.
چرا که در این زمان تقسیم بندی آن ها در مقدار و رنگ های خاص خود به صورت جداگانه به دلیل هزینه های بالا عملاً امکان پذیر نیست. به طور کلی پلی اتیلن ها با هم، پلی پروپیلن ها با هم و پلی آمیدها با هم بازیافت می شوند، چرا كه هنگام فرایند بازیافت مواد پلاستیكی را خرد سپس ذوب كرده و مجدداً مورد استفاده قرار میدهند بنابراین اگر تركیبی از مواد پلاستیكی مختلف نظیر ظروف یك بار مصرف با انواع مختلف خرد و سپس ذوب شوند، با توجه به متفاوت بودن نقطه ذوب تركیب ناهمگونی ایجاد می شود.
یکی از مهمترین اهیمت این فرآیند نقش پر رنگ آن در کاهش آلودگی ها میباشد. از طرفی بازیافت پلاستیک ها در کاهش هزینه های تولید این مواد نیز نقش زیادی داشته است. پلاستیک ها مواد بسیار پایداری هستند. این مواد میتوانند در شراطی های بسیار خاص طیمدت های بسیار طولانی که گاه بسیار بیشتر از طول عمر یک انسان است در محیط زیست باقی بماند.
همچنین به دلیل مقدار تولید این مواد در سراسر دنیا و در نتیجه تولید زباله های بسیار فراوان توسط انسان ، این مواد به یکی از موارد مضر در محیط زیست تبدیل شده است. در واقع یکی از مهمترین اهمیت بازیافت پلاستیک ها میتوان به جلوگیری از تبدیل مواد پلاستیکی به زباله های ابدی میباشد. حال شاید بپرسید مگر پلاستیک چه مقدار در محیط زیست باقی میماند؟ در پاراگراف زیر این مورد به خوبی توضیح داده شده است.
پلاستیک ها به دلیل نوع مواد اولیه در ساخت آن ها ، موادی بسیار پایدار میباشد. این به معنای عدم شرکت در فرآیند های شیمیایی جهت تجزیه آن میباشد. از طرفی به دلیل عدم وجود بری از مواد آلی در آن ها که تغذیه میکرو ارگانیسم ها را تشکیل میدهند، توسط این موجودات ریز که اساس سازو کار تجزیه را ایجاد کرده است ، تجزیه نشده و از این رو طی مدت زمان های بسیار طولانی حتی بعد از چند نسل پلاستیک ها در محیط میمانند. این مواد حتی بعد از تخریب صرفا به مواد ریز تری تقسیم شده که همچنان تجزیه نخواهند شد. از این رو میتوان گفت پلاستیک ها طی مدت زمان طولانی صرفا فرم ظاهری آن ها تغییر پیدا میکند. لذا این مواد به عنوان یک مواد جاودان شناخته میشوند.
بازیافت پلاستیک و بطری پلاستیکی بهخودی خود خطرناک نیست، اما اگر بدون رعایت اصول فنی و ایمنی انجام شود، میتواند تهدیدهایی برای سلامت انسان و محیط زیست ایجاد کند. در فرایند ذوب و تبدیل پلاستیکهای مستعمل، در صورتی که تهویه مناسب وجود نداشته باشد، بخارات و ترکیبات سمی مانند دیوکسینها، فرمالدهید و فلوریدها در هوا منتشر میشوند که استنشاق آنها برای کارکنان زیانبار است.
همچنین، در صورت اختلاط انواع مختلف پلاستیک یا وجود افزودنیهای نامناسب، مواد سمی در محصول نهایی باقی میمانند و در تماس با مواد غذایی یا پوست انسان میتوانند خطرساز شوند. از سوی دیگر، دفع غیر اصولی پسماندههای حاصل از شستوشو و پالایش، موجب آلودگی آب و خاک خواهد شد. بنابراین، هرچند بازیافت از دیدگاه زیستمحیطی اقدامی مثبت است، اما تنها زمانی ایمن و مفید خواهد بود که در کارخانههای استاندارد، با کنترل دقیق دما، فیلتراسیون مناسب و مدیریت پسماندهای جانبی انجام شود.
بازیافت پلاستیک یکی از فرایندهای کلیدی در مدیریت پسماند و حفظ منابع طبیعی است که نقشی تعیینکننده در کاهش آلودگی محیط زیست دارد. از آنجا که پلاستیکها بهسختی تجزیه میشوند و ماندگاری بالایی در طبیعت دارند، بازیافت آنها از حجم زبالههای دفنی میکاهد و موجب صرفهجویی در انرژی و مواد اولیه پتروشیمی نیز میشود. مسیر کلی بازیافت شامل مراحلی است که از جمعآوری تا تولید مواد جدید را در بر میگیرد.
اولین مرحله، شناسایی و جداسازی انواع مختلف پلاستیک از میان زبالههای شهری یا صنعتی است. در این گام، پلاستیکها بر اساس نوع رزین، رنگ و کاربرد تفکیک میشوند؛ زیرا ترکیب پلاستیکهای ناهمگن میتواند کیفیت محصول نهایی را کاهش دهد. این فرایند معمولاً در مراکز بازیافت یا خطوط مکانیزه انجام میشود که از دستگاههای تشخیص نوری یا سیستمهای طبقهبندی خودکار بهره میبرند.
پس از جداسازی، پلاستیکها وارد مرحله شستوشو میشوند تا از آلودگیهایی مانند چربی، برچسب، گرد و غبار یا بقایای مواد غذایی پاکسازی شوند. این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا هرگونه آلودگی میتواند در روند ذوب و اکستروژن مشکل ایجاد کند. مواد شستهشده سپس خشک میشوند تا برای آسیاب و ذوب آماده شوند.
در این گام، پلاستیکهای تمیز به قطعات کوچکتر خرد میشوند تا سطح تماس آنها برای ذوب افزایش یابد. خردکنها یا آسیابهای صنعتی، پلاستیکها را به شکل تکههای کوچک (flake) یا دانههای یکنواخت درمیآورند. گاهی این دانهها مستقیماً در تولید مجدد مورد استفاده قرار میگیرند، اما در بسیاری از موارد، نیاز به ذوب مجدد و پالایش دارند.
پلاستیک خردشده در دمای کنترلشده ذوب میشود تا ناخالصیها جدا و ماده آماده شکلدهی گردد. در این بخش، مواد بازیافتی به صورت رشتههای پلاستیکی از دستگاه اکسترودر خارج میشوند و پس از خنکسازی به صورت گرانول (pellet) برش میخورند. این گرانولها بهعنوان ماده اولیه در صنایع مختلف مثل تولید بطری، لوله، سطل و قطعات خودرویی استفاده میشوند.
در نهایت، گرانولهای بازیافتی وارد چرخه تولید میشوند. برخی از تولیدکنندگان از ترکیب گرانولهای بازیافتی و نو برای حفظ استحکام یا شفافیت محصول استفاده میکنند. بسته به نوع پلیمر، محصول نهایی میتواند در حوزههای مختلفی مانند بستهبندی از جمله قاشق و چنگال وکارد، ساختمان، کشاورزی و خودروسازی کاربرد داشته باشد.
