برای جواب به سوال اینکه چه پلاستیک هایی، پلاستیک بازیافتپذیر هستند باید گفت که از سوی سازمان های جهانی این پلاستیک ها با کد های خاصی تعیین شدند. لذا برای شناخت بهتر این پلاستیکها باید ابتدا کد های هر یک را شناسایی کنیم. استفاده از انواع پلاستیک های بازیافت پذیر به خصوص در مصارف گسترده مانند ظروف یکبار مصرف الزامی میباشد.
پلاستیک بازیافتپذیر به نوعی از مواد پلیمری گفته میشود که پس از استفاده، قابلیت جمعآوری، تفکیک و پردازش مجدد برای تولید محصولات جدید را دارند. این دسته از پلاستیکها بر خلاف انواع غیرقابلبازیافت، میتوانند پس از ذوب یا خرد شدن دوباره وارد چرخه تولید شوند و از هدررفت منابع و آلودگی محیط زیست جلوگیری کنند. در ساخت بطری پلاستیکی، انواع پت کن و… هم قابل استفاده خواهد بود.
بازیافت این مواد نهتنها موجب کاهش حجم زبالههای دفنی میشود، بلکه مصرف انرژی و نیاز به مواد اولیه پتروشیمی را نیز کاهش میدهد. پلاستیکهای PET، HDPE و PP از جمله رایجترین انواع بازیافتپذیر هستند که در بطریها، ظروف یکبارمصرف، بستهبندی مواد غذایی و محصولات خانگی کاربرد گستردهای دارند. در واقع، استفاده از پلاستیکهای بازیافتپذیر یکی از گامهای اساسی در جهت توسعه پایدار و کاهش اثرات منفی صنعت پلاستیک بر اکوسیستم جهانی است.
به طور کلی اهمیت بازیافت پلاستیک برای محیط زیست بسیار بالا است که پلاستیک های بازیافت پذیر از انواع پلیمر ها تهیه میشوند. این روزها در تمامی جوانب زندگی مدرن وارد شده است و معدود وسیلهای وجود دارد که پلاستیک در آن کار نشده باشد. انواع مختلف پلاستیک بازیافتپذیر در صنعت خودرو سازی , صنایع بسته بندی , پوشاک , انواع دستگاههای مخابراتی و…هر آنچیزی که در اطرافمان وجود دارد بکار رفته است.
این لوازم یک طول عمری دارند، بعضا مانند گوشیهای همراه، رایانهها و… عمری طولانی دارند. ولی برخی از این پلاستیکها داراری طول عمر کمتری هستند چرخه مصرف آنها به سرعت به پایان میرسد. این پلاستیک ها تجزیه ناپذیر هستند. لذا تا زمان بسیار زیادی در محیط باقی میمانند. از این رو حذف آن از محیط با بازگردانی این پلاستیک ها اهمیت زیادی دارد. در ادامه به معرفی کد های انواع پلاستیک های بازیافت پذیر خواهیم پرداخت.
کدی که روی پلاستیکها دیده میشود در واقع «کد شناسایی رزین» (Resin Identification Code) است و نشان میدهد که آن محصول از چه نوع ماده پلیمری ساخته شده است. این کد معمولاً بهصورت عددی بین ۱ تا ۷ درون یک مثلث از فلشهای بازیافت روی سطح پلاستیک درج میشود و به مراکز بازیافت کمک میکند تا پلاستیک بازیافتپذیر را بهدرستی تفکیک و پردازش کنند.
پلیاتیلن ترفتالات، معمولترین پلاستیک بازیافتپذیر است که به عنوان بطریهای آب، نوشابه، دربند قوطی، رویال کن و ظرفهای یکبار مصرف و غیره استفاده میشود. محکم و در برابر گرما مقاوم است و با بازیافت به بطریهای آب، ساک، لباس، کفش، روکش مبل، فیبرهای پلیاستر و غیره تبدیل میشود.
HDPE یا پلیاتیلن با غلظت بالا به راحتی و به سرعت بازیافت میشود. پلاستیک بازیافتپذیر نوع خشک است اما زود شکل میگیرد و معمولا در قوطی شویندهها، بطریهای شیر، قوطیهای آبمیوه، کیسههای زباله و غیره به کار میرود. با بازیافت تبدیل به لولههای پلاستیکی، قوطی شویندهها، خودکار، نیمکت و غیره میشود.
به طور کلی پلاستیک های پلیوینیل کلوراید به سخت بازیافت میشود.بازیافت این پلاستیک ها صرفه اقتصادی ندارد. با آن که محیط زیست و سلامت افراد را به خطر میاندازد، هنوز در همه جا در لولهها، بطری پت کن، میزها، اسباببازیها و بستهبندی و غیره به چشم میخورد. PVC بازیافت شده به عنوان کفپوش، سرعتگیر، پنل و گل پخشکن ماشین استفاده میشود.
پلیاتیلن با چگالی پایین نیز مانند هم خانواده های خود قابل بازیافت میباشد و جزو پلاستیک بازیافتپذیر هستند. ویژگی آن قابلانعطاف بودنش است. معمولا در نخهای شیرینی، بستهبندی، قوطیهای فشاری، کاورهای خشکشویی به کار میرود. بعد از بازیافت به عنوان بستههای حمل نامه، سطلهای زباله، سیمبند و غیره استفاده میشود.
پلیپروپیلن با غلظت پایین و در برابر حرارت فوقالعاده مقاوم است. به عنوان نی، درهای بطری و قوطی و بطری فانتزی استفاده میشود. بازیافت شده در چراغ راهنمایی و رانندگی، پارو، جای پارک دوچرخه و قفسههای کشویی کاربرد دارد و پلاستیک بازیافتپذیر هستند.
پلیاستایرن که به فوم معروف است در ظروف یکبار مصرف دردار و غیره به کار میرود. فوقالعاده سبک ولی حجیم است. به دلیل آن که گرما را زیاد منتقل نمیکند، کاربرد زیادی دارد. با آن که این ماده جزو برنامههای بازیافت شهرداریها نیست اما میتواند به عایقهای حرارتی، شانههای تخممرغ، خط کش و ظروف پلاستیکی تبدیل شود.
به طور کلی پلاستیک های موجود در کد هفت بازیافت نمیشود و جزو پلاستیک بازیافتپذیر نیستند. البته این کد مربو به پلاستیک هایی که یا بازیافت ناپذیر هستند و یا بازیافت آن صرفه اقتصادی نداشته باشد داده میشود. سایر پلاستیکها مانند پلیاورتان میتوانند ترکیبی از پلاستیکهای فوق باشند. بازیافت ناپذیر هستند. محصولات با کد 7 دسته عظیمی از مواد پلاستیکی را شامل میشود. بسیاری از بازیافت کنندگان، پلاستیک با این کد را قبول نمیکنند اما رزین این پلاستیکها قابل تبدیل به الوارهای پلاستیکی و مواد سفارشی هستند.
انواع پلاستیک بازیافتپذیر با توجه به ساختار شیمیایی و نوع رزینی که در تولید آنها استفاده شده، در دستههای مختلفی قرار میگیرند. این تقسیمبندی به صنعت بازیافت کمک میکند تا هر نوع پلاستیک را با روش مناسب خود ذوب، بازتولید و به چرخه مصرف بازگرداند.
| نوع پلاستیک | نام کامل و اختصار | ویژگیها و کاربردها | قابلیت بازیافت و موارد استفاده مجدد |
| PET (کد ۱) | پلیاتیلن ترفتالات | شفاف، مقاوم، سبک – مناسب برای بطری نوشیدنی و بستهبندی مواد غذایی | بازیافت آسان؛ تولید مجدد بطری، الیاف مصنوعی و پارچه پلیاستر |
| HDPE (کد ۲) | پلیاتیلن با چگالی بالا | سخت، مقاوم در برابر مواد شیمیایی – کاربرد در بطری مواد شوینده، لوله و مخزن | بازیافتپذیر و قابل تبدیل به سطل، لوله و مبلمان پلاستیکی |
| PVC (کد ۳) | پلیوینیل کلراید | مقاوم و بادوام – استفاده در لوله، کفپوش، سیمکشی و پنجره | بازیافت دشوار ولی ممکن؛ قابل استفاده در محصولات ساختمانی |
| LDPE (کد ۴) | پلیاتیلن با چگالی پایین | نرم و انعطافپذیر – کاربرد در نایلون، کیسه خرید و بستهبندی مواد غذایی | بازیافت با تفکیک دقیق؛ تبدیل به سطل زباله، پوشش صنعتی و لایه فرش |
| PP (کد ۵) | پلیپروپیلن | سبک، مقاوم در برابر حرارت – مناسب برای درب بطری، ظروف غذا و قطعات خودرو | بازیافتپذیر و مورد استفاده در لوازم خانگی و بستهبندیهای مقاوم |
| PS (کد ۶) | پلیاستایرن | سبک و شکننده – استفاده در ظروف یکبارمصرف و فومهای محافظ | بازیافت از طریق ذوب و فشردهسازی؛ استفاده در بستهبندی و عایق |
| کد ۷ (متفرقه) | ترکیبی یا پلیمرهای خاص | شامل پلیکربنات، PLA و پلاستیکهای جدید زیستی | بازیافت پیچیدهتر؛ نیازمند فناوری شیمیایی و جداسازی پیشرفته |
فرآیند بازیافت انواع پلاستیک بازیافتپذیر مجموعهای از مراحل صنعتی است که هدف آن تبدیل ضایعات پلاستیکی به مواد اولیه قابل استفاده مجدد است. این فرآیند معمولاً با جمعآوری و تفکیک زبالههای پلاستیکی از دیگر مواد آغاز میشود تا انواع مختلف پلیمرها مانند PET، HDPE یا PP از هم جدا شوند. سپس پلاستیکها شسته و تمیز میشوند تا هرگونه آلودگی، برچسب یا باقیمانده مواد غذایی از بین برود.
در مرحله بعد انواع پلاستیک بازیافتپذیر، آنها خرد و به قطعات کوچکتر (گرانول یا چیپس پلاستیکی) تبدیل میشوند که بهراحتی قابل ذوب و شکلدهی مجدد هستند. این قطعات پس از ذوب در دستگاههای اکسترودر به صورت رشته یا دانههای یکنواخت درمیآیند و به عنوان ماده اولیه در صنایع مختلف برای تولید محصولات جدید مانند بطری، لوله، الیاف مصنوعی یا قطعات پلاستیکی استفاده میشوند.
اهمیت شناخت پلاستیک بازیافتپذیر برای حفظ محیط زیست بسیار مهم است. با این که متأسفانه تولید کنندگان تنها به فکر تولید انبوه هستند باید با شناخت این پلاستیک ها و عدم استفاده از آن ها در ظروف یکبار مصرف و موارد مشابه از تولید پلاستیک های بازیافت ناپذیر جلوگیری کنیم.
