کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف بیشتر در جهت رعایت بهداشت فردی میباشد. با استفاده از این موارد از جمله بطری پلاستیکی، لیوان و ظروف شیک، ظرف جار و … نیازی به بکارگیری دوباره جهت فرد دیگری نیست. به همین دلیل در صورت وجود عوامل بیماری زا در یک فرد آن به شخص دیگری منتقل پیدا نمیکند. از طرفی به علت این ویژگی این مواد در بسیاری از صنایع مختلف کاربرد زیادی دارد. برای مثال در تولید ظروف دارو ها ، تولید سرنگ ها و موارد مصرفی در زمینه تجهیزات پزشکی کاملا قابل مشاهده است.
از طرفی در بیمارستان به علت فراوانی عوامل بیماری زا در سرو غذا ها از پلاستیک های یکبار مصرف ( عموما پیاهی ) استفاده میشود. این مورد باعث حذف احتمال انتقال موارد بیماری زا (از طرف افراد بیمار داخل یک بیمارستان) به فرد دیگر میشود.
که در این خصوص میتوان به وضوح کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف را تنها برای یک بیمارستان مشاهده کرد. با این حال این نوع از مواد پلاستیکی در بسیاری از صنایع دیگر همچون صنایع بسته بندی ، صنایع ساختمان سازی و… کاربرد های بسیار گسترده ای دارد. در ادامه برای معرفی و برسی انوع این مواد توضیحاتی داده شده است.
اهمیت بازیافت در پلاستیک ها و کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف به خصوص موارد یکبار مصرف ان بسیار فراوان میباشد. به علت مورد ذکر شده امروزه سازمان های مربوطه قوانین خاصی را در این زمینه برای تولید این مواد پلاستیکی ایجاد کرده اند. به طور کلی بسیاری از مواد بسته بندی فقط یک بار قبل از بازیافت یا ارسال به محل دفن زباله استفاده می شوند.
با این حال، پلاستیک، به جای مواد دیگر، معمولاً به اصطلاح “یک بار مصرف” در رسانه ها متصل می شود. در صورت نگاه دقیق و ایدهآل، پلاستیک به این شکل نباید در نظر گرفته شود. زیرا این مواد همیشه در یک محصول دیگر بازیافت میشود. این مورد باعث بازگشت این ماده به چرخه مصرف شده وو وابستگی ما به مواد بکر را برای مصارف کم اهمیت تا حد بسیار زیادی کاهش میدهد.
برای مثال سالانه یا بهتر است بگوییم روزانه مقادیر بسیار بالایی از پلاستیک های زباله تولید میشود. تمامی این کیسه های زباله از پلاستیک های بازیافت شده تهیه میشود.
در صورتی که ما بخواهیم از مواد دیگر استفاده کنیم هم آن مواد را برای فعالیت نه چندان مهم استفاده کردیم و هم هزینه ها را در زمینه نامناسب بکار گرفتیم. لذا یکی از کاربرد های غیر مستقیم پلاستیک های یکبار مصرف و بازیافت آن ، کاهش هزینه ها و استفاده به صرفه از منابع میباشد.
همان طور که از نام این مواد پیداست ، به پلاستیک هایی که مدت زمان مصرف آن ها کوتاه بوده و صرفا برای استفاده در آن زمان طراحی و تولید میشوند را پلاستیک های یکبار مصرف یا به اختصار SUP (Single Use Plastic)میگویند.
این پلاستیکها اغلب دارای موادی بوده که توانایی استفاده به صورت مداوم را نداشته و یا در طی زمان و تغییر شرایط در استفاده مجدد دچار مشکل میشوند. با این حال به دلیل تولید عظیم این مواد یکی از ویژگی های مهم در آن ها بازیافت پذیری آن است. چرا که در صورت عدم بازیافت پذیری این ماده مشکلات زیستی بزرگی ایجاد خواهد شد. کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف بسیار است که در ادامه بررسی می کنیم.
وضعیت در کشور های دیگر مقداری متفاوت است. به طور کلی ۷۸ درصد از بستهبندیهای پلاستیکی در بریتانیا بازیافت میشوند، ۴۶ درصد بازیافت میشوند و بریتانیا در رتبه هفتم اروپا قرار دارد.
همه پلاستیکها را میتوان بازیافت کرد، اما در حال حاضر موانع فنی برای بازیافت برخی از انواع آنها در مقیاس صنعتی وجود دارد، اگرچه کار در سراسر جهان برای غلبه بر آنها در حال انجام است. یکی از مهمترین کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف در صنایع غذایی میباشد.
به طور کلی مهمترین کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف در تولید ظروف نگهداری از مواد غذایی و محصولات خوراکی از جمله کن رویال جار، رویال پت کن، دربند قوطی بطری فانتزی و … میباشد. بسته بندی پلاستیکی بسیار بهداشتی است و مواد غذایی و سایر محصولات را در برابر هرگونه میکروب معلق در هوا عایق نگه می دارد. همچنین از انتشار میکروب ها توسط افرادی که با کالاهای در نظر گرفته شده برای مصرف استفاده می کنند، جلوگیری می کند. این یک ماده بسیار همه کاره است که در بسیاری از موارد قابل آب بندی مجدد است و به ارائه کالاها در اندازه ها، بسته ها یا قسمت های مناسب کمک می کند.
یکی از کمتر گفتهشدهترین کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف در بخش پزشکی است؛ جایی که این مواد نقش مهمی در جلوگیری از انتقال آلودگی و عفونت دارند. سرنگها، لولههای تزریق، دستکشها و بستهبندیهای استریل تجهیزات بیمارستانی عمدتاً از پلاستیکهای سبک و یکبار مصرف تولید میشوند.
این ویژگی باعث میشود خطر آلودگی متقاطع به حداقل برسد و در عین حال هزینههای استریلسازی کاهش یابد. در بیمارستانها، استفاده از پلاستیکهای یکبار مصرف به معنای حفظ ایمنی بیماران و کارکنان است، زیرا مواد پس از مصرف بهسرعت معدوم میشوند و نیاز به شستوشو یا ضدعفونی مجدد ندارند.
در حوزه داروسازی و آرایشی نیز کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف بسیار است.، پلاستیکهای یکبار مصرف برای حفظ کیفیت، دوام و ایمنی ترکیبات حساس به رطوبت یا هوا اهمیت بالایی دارند. بسیاری از کرمها، ژلها، مکملها و داروهای مایع در ظروف پلاستیکی کوچک و مهر و مومشده بستهبندی میشوند تا از آلودگی و تغییر ترکیب شیمیایی مواد جلوگیری شود.
همچنین، در نمونهگیریهای آزمایشگاهی و تستهای پزشکی از لولههای کوچک پلاستیکی استفاده میشود که یکبار مصرف بودن آنها تضمینکننده دقت نتایج است. این کاربردها اغلب پشت صحنه باقی میمانند اما نقش کلیدی در سلامت و کیفیت محصولات دارند.
پلاستیکهای یکبار مصرف در کشاورزی مدرن نیز جایگاه مهمی پیدا کردهاند و کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف در این حوزه هم بسیار است. پوششهای پلاستیکی روی زمینهای زراعی برای کنترل تبخیر آب، افزایش دمای خاک و جلوگیری از رشد علفهای هرز استفاده میشوند. همچنین در گلخانهها، انواع فیلمهای پلیاتیلنی و ظروف نهال از پلاستیکهای سبک و قابل تعویض ساخته میشوند که پس از هر دوره کشت تعویض میگردند. این شیوه نهتنها موجب افزایش بهرهوری خاک و کنترل آفات میشود، بلکه هزینههای نگهداری را برای کشاورزان کاهش میدهد.
در صنایع غذایی، پلاستیکهای یکبار مصرف نقش حیاتی در حفظ زنجیره بهداشت دارند. ظروف بستهبندی مواد غذایی آماده، قاشق چنگال کارد، لیوانها، دربهای پلمبشده و ظروف سس یا نوشیدنی همگی از پلاستیکهای سبک ساخته میشوند که امکان استفاده سریع و دفع آسان دارند.
این ویژگی بهویژه در حملونقل بین شهری و صادرات مواد غذایی حساس مانند لبنیات و فرآوردههای گوشتی اهمیت پیدا میکند، زیرا مانع از نشت، آلودگی و فساد زودرس میشود. کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف بسیار گسترده است.
در موقعیتهای بحرانی مانند زلزله، سیل یا همهگیریها، پلاستیکهای یکبار مصرف به عنوان یکی از ابزارهای حیاتی مدیریت بحران عمل میکنند. از لیوان و بشقاب تا کیسههای مخصوص زبالههای عفونی، این مواد باعث میشوند خدمات امدادی سریعتر و بهداشتیتر انجام شوند. در پناهگاهها و بیمارستانهای صحرایی، استفاده از ظروف و تجهیزات پلاستیکی سبک موجب سهولت حملونقل و کاهش خطر آلودگی میشود. این جنبه کمتر دیدهشده، اما از منظر پایداری اجتماعی و آمادگی در شرایط اضطراری بسیار ارزشمند است.
تا اینجا درباره کاربرد پلاستیک های یکبار مصرف گفتیم. پلاستیکهای یکبار مصرف اگرچه از منظر زیستمحیطی چالشبرانگیزند، اما واقعیت این است که در بسیاری از بخشهای حیاتی زندگی مدرن نقشی غیرقابل جایگزین دارند.
از حفظ سلامت انسان در بیمارستان تا ایمنی غذا در حملونقل و کارایی در کشاورزی و تحقیقات، این مواد ابزاری کارآمد برای پاسخ به نیازهای سریع، بهداشتی و اقتصادی هستند. درک این ابعاد کمتر مطرحشده میتواند به ایجاد سیاستهای هوشمندانهتر در زمینه استفاده و بازیافت آنها منجر شود.
